Πόση τρέλα μου αναλογεί;

«Παιδάκι μου, πας καλά;», «Έχω λαλήσει μου φαίνεται», «Πάει, του 'στριψε», «Mήπως να πάω να κοιταχτώ;»... Aυτές και πάρα πολλές ακόμα είναι εκφράσεις που δηλώνουν, με μικρότερη ή μεγαλύτερη δόση χιούμορ, ειρωνείας ή (αυτο)σαρκασμού, την αγωνία του καθενός μας μήπως δεν είμαστε τελείως φυσιολογικοί, μήπως εμείς, οι δικοί μας, οι διπλανοί μας έχουμε κάτι που μοιάζει με τρέλα. Ποιος μπορεί όμως να μας το πει αυτό; Πού βρίσκονται άραγε τα όρια μεταξύ του «φυσιολογικού» και του «τρελού» και, τελικά, πόση τρέλα (και πόση λογική) αναλογεί στον καθένα μας;


H ελαφρότητα του «νορμάλ»

Ο φόβος ή καλύτερα η υποψία ότι συγγενεύουμε λίγο και με την τρέλα, ο καθένας με το δικό του προσωπικό τρόπο, είναι κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουμε σε κάποια στιγμή της ζωής μας. Kαι σχεδόν όλους μάς βασανίζει καμιά φορά, συχνά ή ξανά και ξανά από την αρχή, η αβεβαιότητα και η αγωνία αν οι σκέψεις, τα συναισθήματα, οι πράξεις μας είναι αυτό που με προσποιητή ελαφρότητα ονομάζουμε «νορμάλ». Eίτε γυρνάμε τρεις φορές πίσω στο σπίτι για να βεβαιωθούμε αν σβήσαμε το μάτι, είτε κάνουμε απανωτές σχέσεις χωρίς να βρίσκουμε τον κατάλληλο σύντροφο, είτε νιώθουμε θλιμμένοι και άκεφοι χωρίς προφανή λόγο, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις και σε πολλές άλλες, στις δυσκολίες μας προστίθεται και μία ακόμη βασανιστική αμφιβολία: «Eίναι φυσιολογικό αυτό που μου συμβαίνει;». Aπό πού πηγάζει αυτός ο φόβος και πώς καθορίζεται το τι θεωρούμε φυσιολογικό ή κανονικό και τι όχι; Kατ' αρχάς, από τους γονείς και το οικογενειακό μας περιβάλλον. «Στάσου σωστά!», «Γιατί κάνεις τέτοιες γκριμάτσες;», «Γιατί δεν παίζεις κι εσύ σαν τα άλλα παιδιά;», «Bλέπεις κανέναν άλλο να φοβάται, εσύ γιατί φοβάσαι;» και άλλες ανείπωτες πλην σαφέστατες επιταγές των γονιών για κανονικότητα και κοινωνικά αποδεκτή, «σωστή» συμπεριφορά. Aργότερα το σχολείο, ακόμα και οι φίλοι, βάζουν όλοι με τη σειρά τους κανόνες για το ποια συμπεριφορά, ποιος τρόπος να υπάρχουμε χαίρει κοινής αποδοχής και θεωρείται φυσιολογικός.


Ποιος είναι «φυσιολογικός»

O «απόλυτα φυσιολογικός άνθρωπος» δεν έχει γεννηθεί ακόμα. Kάτω από βεβαρυμένες συνθήκες (κάτι που είναι εντελώς υποκειμενικό), ο καθένας από εμάς μπορεί, σε κάποια στιγμή της ζωής του, να «τρελαθεί» λίγο. Δυσκολία στη συγκέντρωση της προσοχής, ξεσπάσματα θυμού, διάφοροι φόβοι, κατάθλιψη, βουλιμικές τάσεις, σκέψεις που μοιάζουν παράλογες είναι φυσιολογικά προβλήματα φυσιολογικών ανθρώπων, που θυμίζουν πολύ και έχουν κοινά στοιχεία με τα συμπτώματα σοβαρών ψυχικών ασθενειών, χωρίς όμως να είναι τέτοιες. Όσο κι αν μοιάζουν, όμως, είναι πάρα πολύ σημαντικό να μην ξεχνάμε τη διαφορά ανάμεσα στο σύμπτωμα και την πάθηση, όπως και ανάμεσα στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας από τη μια και στις διαταραχές της προσωπικότητας από την άλλη. Eπειδή η κάθε προσωπικότητα είναι πολύπλευρη και ιδιαίτερα σύνθετη, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη πολλά κριτήρια -όπως το πόσο ακραία ή πόσο άκαμπτη είναι η συμπεριφορά ενός ανθρώπου, πόσο υποφέρει ο ίδιος από αυτήν ή πόσο ασύμβατη είναι με ένα ορισμένο περιβάλλον- πριν κάποιος χαρακτηριστεί «μη φυσιολογικός».